Mariposa collectie van Blend

Quilten: veelzijdig en van alle tijden!

Het begin

Quilten (je spreekt het uit als kwilten) is een zeer oude vorm van handwerk. De oorsprong ervan hangt af van hoe ver je terugkijkt. Een gangbaar idee is dat het uit de Verenigde Staten komt. Logisch, want het is nergens zo populair als daar. Terug in de tijd zie je dat Europese kolonisten de quilts en het quilten mee brachten uit hun landen van oorsprong: Engeland, Frankrijk, Duitsland, Zweden en ook Nederland. (Zie het prachtig geillustreerde boek van An Moonen, De Geschiedenis van de Nederlandse quilt). Nog verder terug in de tijd zie je dat deze wijze van vervaardigen van beddengoed (want zo werd het meestal gebruikt) oorspronkelijk afkomstig is uit het verre oosten (China, Japan) en door handelaren met andere handelswaar naar Europa is gebracht. Wereldwijd wordt gequilt, ook op Hawaii, in Australie, in Zuid-Afrika is een levendige quilttraditie, en zo is de cirkel letterlijk rond.  

De quilt bestaat niet

Het woord quilt is afgeleid van het Romeinse culcita, wat matras betekent. Een dikke deken om op of onder te liggen. Technisch gesproken is een quilt een 'sandwich' van twee lagen stof met daartussen een vulling, aan elkaar bevestigd. En dan wordt het boeiend, want er zijn ontelbaar veel variaties mogelijk op dat basisgegeven.

De bovenkant van de meest voorkomende quilts is patchwork: aan elkaar gestikte stukjes stof in een min of meer ingewikkeld patroon. Er zijn ook bovenkanten van effen stof, waarbij vaak prachtig stikwerk goed tot zijn recht komt. Ook applicaties maken deel uit van de quilt-familie. Ook worden technieken toegepast waarbij het patroon ontstaat door het plaatselijk aanbrengen van vulmateriaal. (trapunto, boutis of Zaans stikwerk). Quilten bestrijkt een brede range van traditioneel tot modern. Iedere tijd kent of ontwikkelt zijn eigen vormen. Bij de traditionele vormen wordt uitgegaan van bestaande patronen en technieken. De ambachtelijkheid van de vervaardiging is belangrijk. Vrije, creatieve vormen en materiaaltoepassingen krijgen steeds meer aandacht. Bij deze vormen, de artquilts, leidt de vraag wanneer iets nog wel of niet meer een quilt genoemd kan worden tot levendige discussie. Hoe dan ook is er voor iedereen wel een passsende vorm te vinden.

De functie van quilten

Het idee dat quilts uit armoede van oude restjes zijn gemaakt draagt bij aan de romantiek rond het quilten, maar is zeer ten dele waar. Juist dames die over ruime middelen konden beschikken (tijd en geld) waren in staat de prachtige quilts te maken die nu in musea te bewonderen zijn. Voorbeelden daarvan zijn de Baltimore quilts (kunstige, zeer bewerkelijke applicaties) of de crazy quilts (aparte vormen met ‘restjes’ van kostbare zijde, fluweel en brokaat). Maar ook in tijden van schaarste en in minder welvarende kringen had het quilten functies die verder gingen dan nut en noodzaak van het verwerken van restjes stof. Bekend zijn de verhalen over het quilten in koloniaal Amerika. Zodra een vrouw individueel een of meer 'tops' (bovenkanten) had gemaakt, nodigde zij een groepje vrouwen uit om gezamenlijk in een of enkele dagen de quilt te vervaardigen. Dat was heel praktisch, want voor die grote dekens had je een quiltraam nodig dat de hele kamer in beslag nam. Met die vele handen samen kon de klus in een of enkele dagen worden afgemaakt. Omdat ze elkaar zeker niet dagelijks zagen hadden deze bijeenkomsten ook een belangrijke sociale functie: ontmoeten, uitwisselen, koppelen, kortom het arrangeren van allerlei zaken die de gemeenschap betroffen. Het waren harde tijden, er moet een sfeer zijn geweest van onderlinge vriendschap en behulpzaamheid, maar ongetwijfeld ook wel enige wedijver over wie het snelst kon werken of de mooiste steekjes maakte. 

Quilten nu

Quilten was toen al en is ook nu meer dan een handwerk waarbij lapjes aan elkaar worden genaaid. Zeker als de quilt bedoeld is om weg te geven komt er ook veel ‘hart’ aan te pas. Het maken, geven en ontvangen van quilts gaat ook over warmte, bescherming, troost. Het kan ook een aandenken zijn aan iets of iemand. De kracht van het quilten draagt zo ver dat het overal mensen bijeen brengt om uit te wisselen, van lokaal tot wereldwijd, in bees, tentoonstellingen, wedstrijden.

Op het persoonlijke niveau is het een vorm van expressie, of het nu in traditionele of moderne vorm is. Quilts hebben altijd karakter. Ook al heb je een zelfde patroon, door de kleuren, dessins en maakwijze spreekt altijd de persoonlijkheid van de quilter. Of een quilt nu met de hand of met de machine is gemaakt, het is “handmade” en daarmee uniek. Door te quilten en dit handwerk door te geven maak je deel uit van een heel oude traditie. Je bent bezig met iets wat niet alleen leuk is om te doen en tot een mooi resultaat kan leiden, maar ook betekenis heeft. En er zijn maar weinig bezigheden die zo rustgevend zijn. Quilten is ongelooflijk ‘zen’ en daarmee helemaal van deze tijd.